Krijg Je Migraine Van Chocolade?

Veel mensen hebben ermee te maken. Lichtflitsen zien, gevolgd
door een vervelende hoofdpijn, gevoeligheid aan licht en geluid,
misselijkheid en braken. Migraine is
een mysterieuze aandoening die we nog niet volledig begrijpen. Vanuit Eldorado in Humbeek,
dit is de Universiteit van Vlaanderen. Stel je voor, je bent met je familie
naar de televisie aan het kijken en plots zie je in de rand
van je gezichtsveld een gekarteld wit draadje bewegen. Je polst bij de overige gezinsleden.
Niemand lijkt er last van te hebben. Je denkt dat er iets mis is
met de televisie. Ook niet. Je negeert het,
maar het blijft aanwezig, dat vervelende witte draadje
dat beweegt in je gezichtsveld. Na vijftien minuten verdwijnt het
even geruisloos als het gekomen is. Je tracht te denken, je te forceren:
we zijn ervan af. Maar na een halfuurtje komt er plots een steeds heviger wordende,
bonzende hoofdpijn tevoorschijn.

Je strompelt naar boven. Je kan nog net de kracht vinden
om aan je familie te vragen om stil te zijn
en de gordijnen dicht te doen. Je bent misselijk, je kan het braken
nauwelijks bedwingen en je kruipt in bed. Je ligt stokstijf de pijn te verbijten. Je neemt wat pijnstilling. En uiteindelijk val je toch,
vechtend tegen de pijn, in slaap. De dag nadien word je wakker,
min of meer pijnvrij. Een beetje dronken,
maar je bent ervan af. Je hebt net je eerste aanval
van migraine met aura doorgemaakt. Wat is dat nu eigenlijk, migraine? Velen van ons zijn wel vertrouwd
met die hoofdpijn, maar hoe manifesteert zich dat
nu eigenlijk? Migraine kent geen
eenduidige criteria. Er zijn heel veel vormen van migraine. Het kan zich op veel manieren
manifesteren. Eigenlijk zou je kunnen zeggen dat iedereen,
elke patiënt met migraine, een beetje zijn eigen migraineverhaal
schrijft. Anderzijds zijn er heel veel mensen
met migraine. Ongeveer vijftien procent
van de bevolking krijgt in meer of mindere mate
te maken met migraine. Zo'n twee procent van de bevolking
heeft chronische migraine, wat wil zeggen:
meer dagen wel dan geen hoofdpijn.

Een bijzonder invaliderende
aandoening. Hoe manifesteert zich dat nu, een volledige migraineaanval
die tot zijn volle ontplooiing komt? Bij een aanval van migraine kunnen we verschillende fases
onderscheiden. We hebben eerst een prodromale fase
en dan een aura. Ongeveer een op drie van de patiënten
met migraine maakt een aura door. Dan hebben we de hoofdpijnfase,
die we het best kennen. En dan hebben we
de postdromale fase. We beginnen met de prodromale fase. Het minst gekend,
het meest mysterieus. Veel patiënten
die ze wel degelijk ondergaan, zijn zich er niet van bewust dat ze
door een prodromale fase gaan.

Gekenmerkt door al wat moe zijn,
humeurig, mood swings. De partner zal merken
dat er migraine zit aan te komen. Men is dorstig, soms heeft men zin
in bepaalde voedingsbestanddelen. Vaak zoetigheden. En het is die fase die gedreven wordt
door de hypothalamus. Een kern in de hersenen, een beetje
de thermometer van ons lichaam, die in contact staat met
biologische ritmes van ons lichaam, het slaap-waakritme bijvoorbeeld. Deze fase, deze prodromale fase,
kan twee tot drie dagen duren.

Dan komt de aurafase. Een op drie patiënten
maakt deze door. Die wordt, zoals in het inleidende
verhaal al aangetoond, het meest gekenmerkt
door visuele fenomenen. Flikkeringen in de rand
van het gezichtsveld. Flitsen, vaak met een gekartelde rand. Maar het kan ook gekenmerkt worden door tintelingen aan een kant
van het gezichtsveld, moeilijk op woorden komen,
of woorden niet begrijpen, of nog zeldzamer: zelfs een volledige
verlamming kan voorkomen. Wat is die aura eigenlijk? Een aura wordt gekenmerkt door wat we noemen
cortical spreading depression. Een golf van verminderde
doorbloeding die over de hersenen raast. Die golf begint achterin de hersenen
en gaat dan naar voren. En het is omwille van het feit
dat ze achteraan begint, dat ze bijna steeds gekenmerkt wordt,
en meestal blijft het daar ook bij, door visuele fenomenen,
die flikkeringen in het gezichtsveld. En dan komt dus de hoofdpijnfase.
Die kennen we het best. De klassieke migrainehoofdpijn
is eenzijdig, kloppend, vervelend, dermate vervelend
dat we de rust willen opzoeken of op z'n minst
inspanning willen vermijden. Licht en geluid verdragen we niet, en/of we zijn misselijk,
al dan niet met braken.

Maar vanwaar komt die pijn
nu eigenlijk? Want, wellicht weten jullie dat, de hersenen zijn zelf
niet gevoelig voor pijn. En migraine is wel degelijk
een hersenaandoening. Maar de hersenen zelf
zijn ongevoelig voor pijn. We kunnen de hersenen opereren
bij iemand die niet verdoofd is. Dat wordt gedaan in de klinische
praktijk, wakkere neurochirurgie, om bijvoorbeeld ondertussen
de functies van de hersenen goed te kunnen nagaan. Maar waar zitten die pijnstructuren
dan wel? Die zijn aanwezig in de hersenvliezen
en de bloedvaten die zich om en rond de hersenen
bevinden. En dat pijngeleidingssysteem
heet het trigeminovasculaire systeem. De motor van de migraine,
als het ware. Verwijzend naar bloedvaten, vasculair, en naar de nervus trigeminus,
de drielingzenuw, die ons aangezicht bezenuwt. Dat bezenuwingssysteem verloopt
ook parallel met de structuren die onze nek bezenuwen. Vandaar dat nekpijn vaak zo
prominent aanwezig is bij migraine. En het is dat
trigeminovasculaire systeem dat soms in overdrive gaat
bij patiënten met migraine. En die overdrive kan ervoor zorgen dat die pijn steeds makkelijker
gegenereerd wordt, waardoor er een fenomeen kan
optreden zoals bijvoorbeeld allodynie.

En allodynie wil niets anders zeggen dan niet-pijnlijke prikkels
die als pijnlijk ervaren worden, waardoor bijvoorbeeld een patiënt met lang bestaande
en heel invaliderende migraine het niet meer kan verdragen
dat er een zonnebril gedragen wordt, dat de behaarde hoofdhuid
aangeraakt wordt, of het haar gewassen wordt,
en dergelijke. Allodynie is een heel vervelend
fenomeen bij migraine. En dan hebben we
de postdromale fase, die ook nog eens
een dag kan aanhouden, waarin mensen wel min of meer
pijnvrij zijn, maar waarbij er toch nog een algemeen gevoel van uitputting
aanwezig is en de cognitieve
en intellectuele vermogens nog steeds niet op punt staan. Nu u dat allemaal gehoord heeft,
kan u wellicht inschatten dat, indien alles aanwezig is, indien die migraine
zo uitgesproken tot uiting komt, het een bijzonder invaliderende
aandoening kan zijn. En het is dan ook niet verwonderlijk dat de Wereldgezondheidsorganisatie
heeft aanvaard dat migraine eigenlijk,
op lagerugpijn na, de meest invaliderende aandoening
is wereldwijd. Want het is soms een misvatting:
migraine is geen ziekte van onze westerse
geïndustrialiseerde samenleving. Het is geen gevolg
van ons stressvolle bestaan. Integendeel, stress kan wel degelijk
een trigger zijn van migraine, maar wellicht
is ontspanning na stress een belangrijkere trigger
van migraine.

Denk maar aan de gekende
weekendmigraine. Maar het is dat invaliderende karakter
dat ervoor zorgt dat mensen met migraine steeds
op zoek gaan naar hun triggers. Triggers die de migraine uitlokken. En dat kunnen
velerlei fenomenen zijn. Voedingsproducten. Chocolade, maar
ook andere voedingsbestanddelen. Alcohol, weersveranderingen, slaapveranderingen
of bepaalde geuren. Triggers kunnen verwijzen
naar de structuur in de hersenen die ik in de prodromale fase
vernoemde, de hypothalamus. Triggers die te maken hebben
met een veranderd ritme, zoals een slaaptekort
of het overslaan van een maaltijd. Triggers kunnen ook verwijzen
naar bepaalde voedingsbestanddelen. Maar dan komen we wel
in een soort kip-of-eidiscussie. Want chocolade wordt vaak vermeld
als trigger, maar zoals ik al zei: in die prodromale fase
hebben mensen soms trek in bepaalde voedingsbestanddelen,
vaak zoetigheden, en zullen ze sneller grijpen
naar chocolade, waardoor het wellicht niet
de oorzaak is, maar eerder een teken
dat er een migraine zit aan te komen.

En andere triggers verwijzen dan weer
naar de relatie tussen migraine en de hormonale huishouding,
bijvoorbeeld menstruatie als trigger, of beterschap van de migraine
bij een zwangerschap. Omdat het zo invaliderend is,
is het heel begrijpelijk dat mensen op zoek gaan
naar hun triggers. Maar vaak moeten we die zoektocht,
die niet-aflatende zoektocht, een beetje afremmen,
omdat we op een bepaald moment moeten aanvaarden
dat de migraine er is en dat een trigger niks meer is
dan dat kleine duwtje dat die persoon nodig heeft
om op dat moment over de rand van een migraine-
aanval geduwd te worden. Anderzijds is het heel begrijpelijk dat mensen op zoek gaan
naar hun triggers omdat we op dit moment,
anno 2022, jammer genoeg nog geen genezende behandeling
hebben voor migraine. We kunnen wel
een en ander moduleren, enerzijds met behulp van pijnstilling,
zowel klassieke pijnstilling als pijnstilling die specifiek
ontwikkeld is voor migraine, waarbij we wel de belangrijke
kanttekening moeten maken dat overmatig gebruik van pijnstilling na een bepaalde tijd
het probleem in de hand kan werken en dus hoofdpijn kan induceren.

Een ander aspect van de behandeling is zaken doen
om migraine te voorkomen. Dat kan met behulp van medicatie,
maar ook zonder medicatie, bijvoorbeeld relaxatiebehandeling
en dergelijke. Ik kan evenwel eindigen
met goed nieuws. Migraine is een
van de zeldzame ziektes die beter worden
met het ouder worden. Sommige dames verliezen
de migraine bij de menopauze. Met dat goede nieuws
gaan we naar de slotvraag: veroorzaakt chocolade migraine? Misschien wel,
maar wellicht is het een teken dat er een heel vervelende hoofdpijn
op jou zit te wachten..